De Mariakerk
Dit kerkje lijkt in eerste instantie een normale middeleeuwse dorpskerk. Toch maakte dit gebouw deel uit van van de plaats van het oudste klooster van Drenthe. Het gebouw hoorde oorspronkelijk bij het benedictijnenklooster van Ruinen, de Maria-abdij. Diverse kloostergebouwen verrezen aan het noorden en achter het koor van de kerk. Restanten van deze vroegere abdij zijn nog te zien in de kelder van de pastorie van ruinen. Toen de monniken in 1325 uit Ruinen wegtrokken om zich te vestigen in Dickninge in de Wijk, werd de voormalige kloosterkerk een parochiekerk.
In de 14e eeuw werd aan de zuidoostzijde van de kerk de Catharinakapel gebouwd. In de 15e eeuw werd de toren gebouwd. Oorspronkelijk betrof het een Romaanse kerk. Bij een ingrijpende verbouwing in de 15e eeuw kreeg de kerk haar huidige gotische uiterlijk. De kerktoren is in dezelfde periode gebouwd. Tijdens de Reformatie ging de kerk over in protestantse handen. De naam Mariakerk bleeft gehandhaafd. In 1836 werd de kapel gesloopt en ook het koor werd afgebroken. De toren heeft een hele vreemde spits. De oorspronkelijke spits uit 1423 werd tijdens een zware storm in 1661 ernstig beschadigd. Pas bijna 30 jaar later kreeg de toren weer een spits: een eenvoudige lantaarnspits!
De Mariakerk in 1786
Bij het betreden van de kerk via het torenportaal ziet men rechts van het portaal een grote platte steen liggen. Mogelijk een markegrenssteen maar bij nadere bestudering staan er behalve een christelijk kruis ook enkele runetekens op. Dit doet de vraag rijzen of de Mariakerk boven op een heidense offerplaats gebouwd is. Hier zijn geen bewijzen van. Volgens een plaatselijk verhaal zou deze offersteen uit de Mariakerk zijn verwijderd tijdens de 80-jarige oorlog en pas in 1937 in de pastorietuin in Odoorn terecht zijn gekomen. Of heeft de steen bij de hervormde St. Margarethakerk te Odoorn gelegen? Deze kerk blijkt, uit oude overleveringen in Odoorn, wel bovenop een heidens heiligdom gebouwd te zijn.
Nog in 1978, op 1 april, kaapten enkele jongeren uit Ruinen de gekerstende offersteen uit de pastorietuin in Odoorn. De mensen in Odoorn waren woest om de roof van Ruinen van de heilige kei. De steen is sindsdiens spoorloos…..zegt men.
In de kerk sieren een fraai eiken preekstoel en een doophek uit ca. 1660 het interieur, samen met een koperen kroon.